Floginn er á braut tengdafaðir minn, Jóhannes Markússon, fyrrverandi flugstjóri. Þegar litið er um öxl er margs að minnast enda var Jóhannes einstakur og lífshlaup hans sveipað ævintýraljóma.
Jóhannes setti stefnu á flugmannsstarfið á upphafsárum flugs á Íslandi og átti stórann þátt í að móta íslenska flugsögu. Hann sat í stjórnum Loftleiða og Flugleiða, var meðal stofnfélaga félags íslenskra atvinnuflugmanna og flaug öllum tegundum flugvéla Loftleiða og Flugleiða, allt frá litlum sjóflugvélum í innanlandsflugi til breiðþotna í millilandaflugi.
Jóhannes naut virðingar í starfi, var flugstjóri og yfirflugstjóri um margra ára skeið. Fljótlega eftir að ég kynntist Jóhannesi fór hann á eftirlaun, ég fór þó eina ferð með honum til Chicago og er hún mér ógleymanleg. Þegar komið var yfir Chicago um kvöld var mikil flugumferð yfir vellinum, miklar seinkanir, skyggni var slæmt og gekk á með éljum.
Við þessar aðstæður naut reynsla Jóhannesar sín til fullnustu, öryggið uppmálað þar sem hann hafði fullkomna yfirsýn yfir það sem var að gerast og vald á aðstæðum.
Flugmannsstarfið setti mark sitt á persónuleika Jóhannesar, hann var mjög skipulagður og agaður maður í öllu því sem hann tók sér fyrir hendur, hvort sem það var líkamsræktin sem hann stundaði til margra ára eða að rækta samband sitt við börnin, barnabörn, frændfólk og vini.
Jóhannes hafði dálæti á því að ferðast og eftir að hann fór á eftirlaun fór hann margar ferðir bæði innanlands og utan en ferðafyrirkomulagið var áfram það sama, ætíð stutt stopp eins og í áætlanafluginu.
Þótt flugið hafi verið ævistarf Jóhannesar var sjómennska honum einnig hugleikin. Faðir hans var skipstjóri í Reykjavík og það sama gilti um tengdaföður hans. Á stríðsárunum vann Jóhannes fyrir flugnámi sínu á millilandaskipum, þá sem og síðar á starfsævinni stóð hann augliti til auglitis við dauðann. Þegar hann fór á eftirlaun keypti hann með félögum sínum smábátinn Fróna sem notaður var til sjóstangveiða, einnig áttum við góðar stundir á seglskútum, siglandi um sundin blá.
Þjóð sinni unni Jóhannes, hann hafði dálæti á íslenskri list og vitnaði gjarnan í bókmenntaperlur okkar. Tungan okkar var ætíð í öndvegi og var hann óþreytandi við að kenna barnabörnum sínum rétt íslenskt mál. Til marks um það má nefna að við fráfall hans var það eitt af því fyrsta sem eitt barnabarnið spurði var: hver á þá að kenna okkur íslensku? Ákveðnar skoðanir hafði hann á mönnum og málefnum, hann fylgdist vel með öllum fréttum og sjaldan var komið að tómum kofunum hjá honum.
Fjölskyldan á margar góðar minningar um samverustundir, í Skildinganesi, Nesi, sumarhúsi Jóhannesar, og nú hin síðari ár fór öll fjölskyldan reglulega saman í frí og átti góðar stundir saman. Það er óraunverulegt að Jóhannes sé floginn á braut, jafn hraustur og hann var, en þessar minningar eigum við og erum þakklát fyrir, nú þegar við kveðjum þennan góða mann. Elsku Helga og systkini, barnabörn og tengdabörn, megi guð styrkja ykkur og varðveita.

Hjörtur Grétarsson.

Með Jóhannesi er genginn einn af forvígismönnum flugmála á Íslandi. Jóhannes fór ungur til náms, einn af þeim sem mynduðu Loftleiðahópinn svonefnda, sem lærðu flugstarfsemi í Kanada og Bandaríkjunum árin 1944-1946. Er heim kom hófu þeir brautryðjendastarfsemi, fyrst í innanlandsflugi með opnun nýrra flugleiða, sem gerðu mörgum landsmönnum kleift, í fyrsta sinn, að komast með hraða flugsins til og frá heimkynnum sínum. Fyrir þetta hlutu þeir verðskuldaða viðurkenningu.
Síðan hófst utanlandsflugið á vegum Loftleiða, sem síðar varð að stórveldi. Þessi starfsemi lagði í reynd grunninn að þeirri öflugu flugstarfsemi sem við eigum við að búa í dag.
Við Jóhannes voru tengdir í móðurætt mína. Faðir hans, Markús og móðir mín Ölöf, voru fóstursystkini, alin upp hjá Ástríði og Sigurði Ólafssyni í Nesi á Seltjarnarnesi.
Á visan hátt má segja að Jóhannes hafi verið örlagavaldur í lífi mínu. Ég dvaldi í New York veturinn 1952-53 við ákveðið verkefni. Jóhannes var þá flugstjóri hjá Loftleiðum, en félagið var þá með reglubundið flug til New York, þótt í smáum stíl væri. Jóhannes kom að máli við mig og lýsti fyrir mér áhyggjum flugmanna félagsins varðandi framtíðarstarf þeirra. Væru uppi fyrirætlanir hjá stjórnendum félagsins um að leggja starfsemina niður. Starfsemin gengi illa og hentugra væri að snúa sér í stað þess að kaupum á og rekstri olíuskips. Jóhannes leitaði ráða hjá mér af þessu tilefni.
Þetta varð til þess að ég hitti þá félaga, Jóhannes, Alfreð Elíasson , Kristinn Olsen, Einar Árnason og Dagfinn Stefánsson nokkrum sinnum til að ræða þessa stöðu. Til að gera langa sögu stutta varð þetta til þess að ég gekk til liðs við þá félaga, sem endaði með því að á aðalfundi Loftleiða haustið 1953 var gamla stjórnin sett af og ný stjórn tók við. Saga Loftleiða eftir það er landsmönnum kunn. Þessi samskipti okkar Jóhannesar snemma árs 1953 urðu sem sagt til þess að ég var viðriðinn flugrekstur næstu 38 árin.
Jóhannes Markússon var afar agaður og bjó yfir ótvíræðum leiðtogahæfileikum. Hann var mjög reglusamur, duglegur og hygginn, samfara iðjusemi og hjá honum var velferð vinnuveitandans ávallt í fyrirrúmi. Hann var ósérhlífinn og afkastaði miklu ef svo bar undir. Öll hans margvíslegu störf í þágu Loftleiða og síðar Flugleiða vann hann af mikilli samviskusemi. Honum var sýndur mikil trúnaður, var yfirflugstjóri til fjölda ára og einnig sat hann í stjórn félagsins á vissu tímabili. Jóhannes var mikið ljúfmenni í allri umgengni, en fastur fyrir ef því var að skipta.
Þessir brautryðjendur flugstarfsemi á Íslandi tína nú smátt og smátt tölunni. En eftir stendur óhagganlegur minnisvarði þeirra í formi öflugrar flugstarfsemi, sem tengir Ísland við öll nágrannaríki okkar bæði í austri og vestri. Án þeirrar öflugu starfsemi væru margvísleg samskipti okkar við umheiminn önnur og smærri en raun ber vitni, hvort sem er á sviði menningar,viðskipta eða hverskonar þjónustu. Hér ræðir því nú um eina af öflugustu stoðum þjóðfélagsins og án hennar væri sú velgengni sem við nú búum við, ekki fyrir hendi. Þessir brautryðjendur flugstarfsemi á Íslandi eiga því miklar þakkir skilið - og Jóhannes Markússon var einn af þeim.
Eftirlifandi fjölskyldu Jóhannesar Markússonar er vottuð einlæg samúð.

Sigurður Helgason.

 
Mig langar að minnast Jóhannesar Markússonar flugstjóra, en hann lést föstudaginn 29. september eftir skammvinn veikindi. Það var martröð líkast þegar hringt var í mig og mér tjáð að Jóhannes væri nýlátinn. Þó ljóst hafi verið um vikuhríð að hverju stefndi var ég sannfærður um að hann hefði betur. Líkamlegt atgervi hans var með slíkum sóma að annað virtist óhugsandi. Allt frá árinu 1986, þegar ég kynntist yndislegri dóttur hans, Ingileifi, og þar með honum, sýndi hann fram á mikilvægi líkamlegrar hreyfingar, en henni átti hann að þakka atgervi sem virtist minnst 10-15 árum yngra en aldurinn gaf til kynna.
Það er margt sem ég hefði viljað segja Jóhannesi. Þótt ekki hafi skoðanir okkar á veraldlegum málum ætíð farið saman hafði hann mikil áhrif á mig og mín lífsviðhorf. Hann var afar vel lesinn bókmenntalega og mikill íslenskumaður. Hann átti það til að flytja heilu ljóðabálkana þegar svo bar við - bókarlaust. Hann hafði ákveðnar skoðanir á bundnu máli og þótti nútímaskáld heldur slök í samanburði við stórskáld fyrri tíma. Studdi hann þá skoðun sína með sannfærandi rökum. Með afar skýrum framburði og fallegu málfari gerbreytti hann hugarfari mínu gagnvart hinu stórkostlega tungumáli okkar, íslenskunni. Hvað mig varðar gerði hann betur en nokkur skólastofnun. Er von mín að ég megni að hafa slík áhrif á einhvern einstakling í framtíðinni.
Ég er bæði þakklátur og stoltur að hafa fengið að kynnast Jóhannesi. Þótt hann hafi verið sérvitur á margan hátt, var hann einstakur öðlingur. Því miður kynntist ég aldrei konu hans, Viktoríu Kolbeinsdóttur, en hún lést 17. febrúar, 1984, langt um aldur fram. Jóhannes og Viktoría eignuðust fjögur efnileg börn sem bæði eru sérlega samheldin og þeim hjónum til mikils sóma. Sem mikill flugáhugamaður frá barnæsku, og seinna meir sem starfandi flugverkfræðingur, hefði ég átt að tjá Jóhannesi mikilvægi þess að kynnast honum sem einum af helstu frumkvöðlum flugs á Íslandi. Ég vona að hann hafi skynjað aðdáun mína gengum þögnina. Þegar ég nú hugsa um allar sögurnar sem upp komu í samræðum okkar svíður að hann ritaði ekki sjálfsævisögu sína, líkt og ég og margir aðrir hvöttu hann til. Þar var um að kenna einstakri hógværð sem einkenndi hann svo mjög.
Ég var staddur við vinnu mína hér á flugvellinum í borginni Duluth í Minnesota-fylki í Bandaríkjunum þegar mér var tjáð um andlát Jóhannesar. Það var undarleg tilviljun að mér varð litið út um glugga og sá hvar verið var að draga út úr flugskýli enduruppgerðan Catalina-flugbát, líkt og Jóhannes flaug í barnæsku flugs á Íslandi. Það var táknræn sýn. Það er mikill missir að þessum gæðamanni. Ég vil senda mínar innilegustu samúðarkveðjur til barna hans: Kolbeins, Helgu, Ingu, og Eddu og fjölskyldna þeirra. Hugur minn er hjá ykkur.

Snorri Guðmundsson.

 
Við upphaf 21. aldarinnar verður gjarnan hugsað til þeirra hrað- og stórstígu framfara, sem orðið hafa á sviði samgangna á Íslandi sl. 50-60 ár. Ber þar flugsamgöngur hæst við sýn. Upprifjun á þessari þróun kom í huga mér er ég frétti um óvænt brottkall vinar míns og félaga um áratugaskeið í starfi og leik, Jóhannesar Markússonar, flugstjóra, en ungur að árum haslaði hann sér völl á þeim starfsvettvangi. Við Jóhannes vorum tengdir fjölskylduböndum, móðir mín Ólöf Sigurjónsdóttir og faðir hans, Markús Grímsson skipstjóri voru uppeldissystkini og ólust upp á stórbýlinu Nesi á Seltjarnarnesi hjá sæmdarhjónunum Ástríði og Sigurði Ólafssyni, en hann var bróðir móðurömmu minnar, Sesselju, ljósmóður í Reykjavík. Nutu þau í þeim ranni ástríks og trausts uppeldis sem reyndist þeim hollt og farsælt veganesti á lífsleiðinni, og til minningar og í virðingar- og þakklætisskyni við fósturforeldra sína létu móðir mín og Markús hvort um sig tvö barna sinna bera nöfn þeirra beggja, Ástríðar og Sigurðar.
Að afloknu hefðbundnu námi gagnfræðiskólastigs í Reykholts- og Flensborgarskóla lá leið hans á vinnumarkaðinn, hann gerðist skipverji í millilandasiglingum hjá Eimskipafélagi Íslands á Selfossi og var í áhöfn þar við skipstjórn hins þekkta skipstjóra Ásgeirs Jónassonar. Á þessum tíma kann hugur Jóhannesar hugsanlega að hafa hneigst til þess að leggja fyrir sig skipstjórn og afla sér menntunar á því sviði og feta þar með í fótspor föður síns, en það fór á annan veg. Jóhannes tjáði mér, að Ásgeir hafi einhverju sinni tekið sig tali, spurt sig um hver væru hans framtíðaráform og hvort hugur hans væri alfarið bundinn sjó- og farmennsku. Hafi Ásgeir þá vakið máls á því, að hann ætti að hugleiða þann kost að leita fanga í flugnámi, þar væri framtíð og ómældir möguleikar fyrir unga, framsækna menn. Jóhannes hlustaði á hollráð skipstjórans, og ákvað að taka þá stefnu að hverfa af vettvangi sjósiglinga og fara á vit loftsiglinga, Teningunum var kastað, hann fór til flugnáms í Kanada og Bandaríkjunum og dvaldi þar árin 1944-1946. Hann hóf svo flugmannsferil sinn hjá Loftleiðum í mars 1946, fyrst í innanlandsflugi og síðar í millilandaflugi félagsins, nam loftsiglingafræði í Englandi 1950 og öðlaðist bandarískt flugstjóraskírteini að loknu námi við Flight Safety skólann á La Guardia flugvellinum í New York. Flugmannsferill Jóhannesar varð langur og farsæll, spannaði 42 ár við reglubundin skyldustörf, en auk þess gegndi hann starfi yfirflugstjóra og eftirlitsfugmanns hjá Loftleiðum árin 1957-1969.
Við starfslok við aldursmörk 1988, 63 ára að aldri, hafði hann lagt að baki alls um 30 þús. flugstundir. Eftir að Jóhannes hóf starf hjá Loftleiðum höfðum við fyrstu árin náin samskipti og hittumst, enda nágrannar á þeim tíma, og fylgdist ég af áhuga með rekstri og viðgangi félagsins. En árið 1953 tók að syrta í álinn, flugmönnum félagsins bárust raddir um að stjórn þess hygðist leggja niður flugrekstur og söðla yfir í rekstur olíuflutningaskips. Þetta varð til þess að nokkrir flugmenn félagsins bundust samtökum og einsettu sér að ná yfirráðum í félaginu, Jóhannes fékk til liðs við sig og félagana aðila með aðstöðu og fjárráð, keypt voru hlutabréf og til að gera langa sögu stutta tókst þeim að ná yfirrráðum í félaginu á aðalfundi þess þ. 15. okt. 1953. Var það sögulegur og mér minnisstæður fundur, þar sem ég var fundarritari fundarins. Manna á meðal var þessi yfirtaka félagsins í hendur nýrra manna ýmist kölluð "stjórnarbyltingin" eða "hallarbylting aldarinnar".
Árið 1962 urðu þáttaskil í flugrekstri Loftleiða, flugstarfsemin var að hluta flutt frá Reykjavíkurflugvelli til Keflavíkurflugvallar, félagið tók yfir úr hendi Flugmálastjórnarinnar þar flugvéla- og farþegaafgreiðslusamninga. Kom Jóhannes þá um mitt árið að máli við mig og sagði félagið vanta starfsmann til að annast framkvæmd þessara samninga og hvatti mig til að takast þetta á hendur. Féllst ég á þetta, hann bar þetta undir félaga sína og samstarfsmenn og ráðning var ákveðin. Þar með hófust fyrir tilstilli Jóhannesar afskipti mín af flugmálum, fyrst á vegum Loftleiða og síðar Flugleiða og vörðu í tæpa þrjá áratugi. Var ég Jóhannesi þakklátur fyrir traustið, en hversu farsællega mér fórust skyldustörfin úr hendi er annarra um að dæma.
Á kveðjustund hrannast upp endurminningar um trausta vináttu okkar og samskipti frá fyrstu tíð. Lífsferli Jóhannesar má líkja við ævintýri, en þau eru af ýmsum toga, oftlega búin ívafi hugaróra og hugmynda án jarðvegsróta. Hans ævintýri varð að raunveruleika sakir þess að það var íklætt stefnufestu, heilsteyptum persónuleika, æðruleysi og drenglyndi. Með þessa mannkosti í farteskinu auðnaðist honum að ná þeim markmiðum, er hann setti sér sem ungur maður. Hann skilaði ævistarfi sínu með sæmd og reisn, var framsýnn, fór skilvitlega með fjármuni sína, sem hann hafði aflað fyrir eigið framtak, atorku og sakir stakrar vinnusemi. Hann var enginn silfurskeiðarmaður.
Í starfi var hann sem flugstjóri rómaður fyrir að halda uppi siðvæddum aga gagnvart samstarfsmönnum sínum í áhöfn jafnframt því að í stjórnun var jafnan beitt sanngirni og allar ákvarðanir mótaðar jafnvægi og njörvaðri ábyrgðartilfinningu.
Öll byrjun er erfið og það útheimtir framtíðarsýn og áræði að yfirstíga alla erfiðleika henni tengdri. "Hallarbyltingin" sem að ofan er að vikið skóp af sér Loftleiðaævintýrið. Það leiddi svo í tímans rás af sér þá atvinnu- og þjóðlífsbyltingu, sem fugsamgöngurnar hafa fært íslensku þjóðarbúi. Velgengni og þjóðhagsæld sú, sem við búum við í dag má að verulegu leyti rekja til þessarar þróunar og þeirra jákvæðu áhrifa er flugsamgöngurnar færðu þjóðinni til framfara og heilla. Hinn öri vöxtur ferðamannaiðnaðarins er skýrt dæmi um þessa vegferð og stendur nú fyrir um 20% af þjóðartekjum landsins.
Jóhannes var einn af frumherjum og brautryðjendum í framvindu flugstarfsemi Íslendinga og íslensk þjóð stendur í þakkarskuld fyrir hans framlag og dáðir.
Börnum Jóhannesar og öðrum ástvinum er færð einlæg samúð og hluttekning.

Gunnar Helgason.

 
Líf manns er heilmikið ferðalag og samferðamenn margir. Kynni við þessa samferðamenn eru einnig margvísleg, góð eða miður góð, í flestum tilfellum kannske hlutlaus - viðkynni, sem vart verður tekið eftir - menn koma og fara, án þess að skilja eftir sig spor. Aðrir eru slíkir áhrifavaldar, að þeir sem þeim kynnast verða ekki samir menn á eftir. Þannig var með samband Jóhannesar Markússonar og mitt, allt frá því er hann giftist systur minni og með okkur tókust kynni.
Ungur menntskælingur stóð á tímamótum að loknu stúdentsprófi og nú voru góð ráð dýr. Áform um að slást í lið með fjölmennri stétt lögfræðinema við Háskóla Íslands virtust vera að bera í bakkafullan lækinn og viku loks fyrir áhrifum þess áhuga á flugmálum sem Jóhannes hafði þegar vakið hjá undirrituðum. Með því voru örlög ráðin - stefna tekin. Að loknu atvinnuflugprófi má segja að atvinnuhorfur í stéttinni hafi ekki verið glæstar, enginn virtist hafa þörf fyrir ungan og reynslulausan flugmann. Naut ég þá mágs míns, Jóhannesar, sem oftar, studdi hann mig með ráðum og dáð. Að loknu framhaldsnámi í loftsiglingafræðum tókst fyrir tilstilli hans og annarra góðra manna að vekja áhuga erlends flugfélags á þessum reynslulitla nýliða, nýir þræðir spunnir í örlagavefinn - og svo koll af kolli, þar til undirritaður þótti geta staðið fyrir sínu í sveit gjaldgengra flugliða. Þar sem ég nú rita þessar línur í erlendri borg, kemur mér í hug sumarið 1973 - nýjar krossgötur. Ég var þá búsettur erlendis og hafði mér borist í hendur tilboð um flugstjórastöðu hjá japanska ríkisflugfélaginu Japan Air Lines. Á sama tíma stóð til boða að hefja störf hjá flugfélagi sem Loftleiðir hf. höfðu stofnað í Lúxemborg ásamt öðrum aðilum, Cargolux S.A. Jóhannes var á þessum tíma í stjórn Loftleiða og var hann mikill hvatamaður þessa máls, flaug reyndar mikið og gjarnan fyrir þetta nýja félag sjálfur. Það varð úr að undirritaður hætti við Austurlandaævintýrið, settist að í Lúxemborg og hóf störf fyrir Cargolux S.A. Má segja að hér hafi Jóhannes kippt í örlagaþræði á nýjan leik þótt óbeint væri. Nú, þegar hann hefur hafið sig til flugs í hinsta sinn, þakka ég honum samfylgdina og óska honum góðrar ferðar um himingeiminn til þess áfangastaðar sem för okkar allra er heitið til.

Ingi Kolbeinsson, Lúxemborg.

 
Þegar ég frétti af andláti Jóhannesar Markússonar varð mér sem oftar litið upp á vegg á skrifstofu minni, en þar hefur hangið um langt árabil hópmynd af flugliði Loftleiða hf. frá því í júlí 1949. Á þessari ljósmynd eru flugmenn, flugvélstjórar, siglingafræðingar, loftskeytamenn og flugfreyjur, allt ungt og glæsilegt fólk, sem ljómar af lífsþrótti og stolti yfir aðild sinni að uppbyggingu flugsins á Íslandi.
Á þeirri rúmu hálfu öld sem liðin er frá töku ljósmyndarinnar hefur um helmingur starfsfélaganna frá 1949 horfið frá þessum heimi, og í dag, þegar ég renni augunum ennþá einu sinni yfir myndina, er þar áberandi heil röð flugliða, þvert yfir myndina, sem allir eru gengnir á vit feðranna, auk annarra vítt og dreift í öðrum röðum. Á ljósmyndinni eru alls 30 flugliðar og með Jóhannesi Markússyni eru nú horfnir 15 þeirra, sem gengdu störfum í stjórnklefa um borð í flugvélum Loftleiða.
Þó svo að Jóhannes hafi ekki verið í hópi þeirra, sem fyrstir hófu flugnám og vörðuðu leiðina að þeim flugrekstri, sem við þekkjum í dag, verður hans samt ávallt minnst sem eins af frumherjunum í flugsögu Íslands.
Meðan heimsstyrjöldin síðari geisaði var Kanada eitt af fáum löndum þar sem flugskólar á vegum annarra en hernaðaryfirvalda voru starfræktir. Þangað höfðu flugmennirnir Sigurður Ólafsson og Jóhannes Snorrason farið til flugnáms og síðar þeir Alfreð Elíasson, Kristinn Olsen, Magnús Guðmundsson og Smári Karlsson.
Jóhannes, ásamt fleiri ungum mönnum, fetaði í fótspor brautryðjendanna og hóf flugnám við flugskóla Konna Jóhannessonar í Winnipeg í Kanada árið 1944.
Að aflokinni síðari heimsstyrjöld buðust hagkvæmari möguleikar til flugnáms í Bandaríkjunum og því afréð flugnemahópurinn að færa sig um set og taka upp nám hjá Spartan School of Aeronautics í Bandaríkjunum, en þaðan lauk Jóhannes flugnámi árið 1946.
Við komuna til Íslands hóf Jóhannes fljótlega störf sem flugmaður hjá Loftleiðum hf. sem þá voru í örum vexti, höfðu haslað sér völl í farþegaflugi og auk þess fengið verkefni við síldarleit.
Meðan Loftleiðir stunduðu innanlandsflug voru sjóflugvélar nær einvörðungu notaðar til að halda uppi flugsamgöngum við sjávarpláss á Vestfjörðum og annarra staða þar sem ekki var til að dreifa nothæfum flugvöllum. Jóhannes var flugstjóri á öllum flugvélum, sem notaðar voru á innanlandsleiðum Loftleiða, en það voru auk hefðbundinna landflugvéla flugvélar útbúnar flotholtum til notkunar á sjó eingöngu og flugbátar, sem bæði var hægt að lenda á sjó og landi.
Oft kemur fram í tali flugmanna, sem kynnst hafa sjófluginu og lýsa því í ljóma endurminninganna, að tími sjóflugsins hafi verið hvort tveggja í senn, erfiðasti og um leið skemmtilegasti hluti starfsferils þeirra. Þó ég minnist þess ekki að Jóhannes hafi sérstaklega haldið á lofti þeim dýrðarljóma, sem stafaði af sjófluginu, efa ég ekki að það hafi heillað hann eins og flesta flugmenn og flugliða, sem komu að sjófluginu á einn eða annan hátt.
Jóhannes var talinn einkar fær flugmaður, hvort sem um var að ræða stjórn sjóflugvéla eða hefðbundinna landflugvéla. Forráðamenn félagsins gerðu sér snemma grein fyrir hæfileikum Jóhannesar sem flugstjóra og sérstakri hæfni hans til að ráða fram úr vandamálum, sem urðu við flugstarfsemina, oftast án nokkurs aðdraganda og um leið við erfiðar aðstæður. Honum voru því snemma falin mörg vandasöm verkefni fyrir hönd félagsins, þar á meðal að sækja Catalína flugbátinn Dynjanda til Atlanta í Georgíu í Bandaríkjunum og fljúga honum til Reykjavíkur.
Jóhannesi var einkar umhugað um velferð og hag Loftleiða, enda var það áberandi hvernig hann lagði sig stöðugt í líma, í einu og öllu, við að gera hag félagsins sem mestan og með þeirri fyrirmynd, sem hann sjálfur var, hvatti hann aðra til frekari dáða. Jóhannes sat sem varamaður í stjórn Loftleiða síðustu tvö árin, sem félagið stundaði flugrekstur undir eigin nafni, og eftir sameiningu Flugfélags Íslands og Loftleiða og stofnun Flugleiða hf. var hann kjörinn varamaður og síðar aðalmaður í stjórn þess félags. Sem flugstjóri og einn af stjórnendum Flugleiða vann Jóhannes nýja félaginu af alhug og ekki af minni eldmóði en sínu gamla félagi, Loftleiðum.
Jóhannes kom snemma að félagsmálum atvinnuflugmanna og var einn af stofnendum Félags íslenskra atvinnuflugmanna, FÍA, og sat þar löngum í samninganefndum og stjórn. Hann lét öryggismál og aðbúnað flugáhafna og farþega mikið til sín taka, bæði á félagslegum vettvangi og einnig sem yfirflugstjóri og þjálfunar- og eftirlitsflugstjóri Loftleiða á árunum 1957-1969. Til marks um þennan þátt var það fyrir framsýni og þrotlausa áeggjan Jóhannesar sem yfirflugstjóra, að félagið afréð að setja upp flughermi í kjallara höfuðstöðva félagsins á Reykjavíkurflugvelli og tryggja með því markvissa þjálfun flugáhafna og styrkja enn frekar stoðir öryggismála í starfsemi félagsins.
Starf sitt sem flugstjóri rækti Jóhannes af alúð og gekk ríkt eftir því við áhöfn sína að farið væri í einu og öllu eftir starfsreglum félagsins, hvort heldur sem um var að ræða hreinlæti og snyrtimennsku í klæðaburði eða ákvæði varðandi útfærslu flugsins.
Sem eftirlitsflugstjóri sannprófaði hann reglulega, hvort flugliðar væru nægjanlega vel að sér í öllu, sem laut að öryggismálum. Í þessu augnamiði var hann óþreytandi við að útskýra reglur félagsins og leggja spurningar fyrir flugáhafnir.
Í millilandaflugi Loftleiða og síðar Flugleiða var Jóhannes flugstjóri á öllum flugvélagerðum, sem tengdust Ameríkufluginu. Það þótti mikið átak þegar Flugleiðir afréðu að taka breiðþotu í sína þjónustu og festu kaup á DC-10 flugvél. Til að fljúga fyrsta áætlunarflug Flugleiða með breiðþotu, og um leið fyrsta breiðþotuflug í rekstri íslensks flugfélags, voru valdir tveir af elstu flugstjórum félagsins á þeim tíma, þeir Smári Karlsson, sem flaug frá New York til Íslands, og Jóhannes Markússon, sem flaug frá Íslandi til Lúxemborgar.
Jafnframt því að starfa sem flugstjóri á hefðbundnum flugleiðum Loftleiða og Flugleiða tók Jóhannes þátt í flugi á öðrum vettvangi, sem þó tengdist starfsemi félaganna á einhvern hátt. Ásamt fleiri íslenskum flugliðum bauð hann fram krafta sína við neyðarflutninga á matvælum og lyfjum frá eyjunni Sao Tomé til Biafra í Nígeríu, en til þess verkefnis voru m.a. notaðar DC-6B flugvélar, sem Loftleiðir voru hættar að nota í hefðbundnum flugrekstri. Einnig tók Jóhannes, bæði sem flugstjóri á Cl-44 Rolls-Royce 400 og áhrifamaður innan stjórnar Loftleiða, þátt í uppbyggingu Cargolux flugfélagsins í Lúxemborg og vann þar ötullega við að tryggja vöxt og viðgang starfseminnar meðan félagið var að hasla sér völl á nýjum markaði.
Jóhannes kom að flestum leiguverkefnum á vegum Loftleiða og Flugleiða þar sem kunnátta hans og reynsla við erfiðar aðstæður í fjarlægum heimshlutum kom sér vel. Hann var ávallt reiðubúinn til að bjóða fram starfskrafta sína þegar félagið þurfti á flugmönnum að halda við leiguverkefni fjarri heimastöðvum. Þar má t.d. nefna flug með pílagríma frá Alsír og Nígeríu í Afríku og Jövu í Indónesíu til Jeddah í Saudi Arabíu og flug með vörur til fjarlægra heimshorna. Enda þótt Jóhannes legði sig, hvar og hvenær sem var, í líma við að gera hag Loftleiða og Flugleiða sem mestan var öryggi flugstarfseminnar, hvort sem um var að ræða þjálfun flugáhafna, farþegflug á hefðbundnum flugleiðum, flug með múhameðska pílagríma eða flug með vörur milli fjarlægra heimshluta, ávallt í fyrirrúmi.
Að leiðarlokum þakka ég af alhug þau hollráð, sem Jóhannes gaf mér, ungum og óreyndum flugmanni við upphaf starfsferils míns hjá Loftleiðum. Flest þeirra heilræða, sem hann og aðrir flugstjórar Loftleiða gáfu mér forðum, hafa, meðvitað og ómeðvitað, dafnað og þroskast með mér og þó svo að þau hafni brátt sem dýrgripir í sjóði minninganna halda þau áfram fullu gildi við alla flugstarfsemi.
Ég votta aðstandendum Jóhannesar Markússonar mína dýpstu samúð.

Guðl. Helgason.

 
Jóhannes Markússon flugstjóri andaðist á föstudagskvöldi, 29. september síðastliðinn, og hafði veikst viku áður, en komst ekki til meðvitundar eftir það. Andlát hans kom sem reiðarslag. Jóhannes hafði, samkvæmt því sem við best vissum, notið góðrar heilsu alla sína ævi. Hann hafði stundað hlaup og sund frá því við kynntumst, verið reglusamur í hvívetna, grannur og léttur á sér, svo andlát hans kom svo sannarlega á óvart.
Við kynntumst Jóhannesi og eiginkonu hans, Viktoríu Kolbeinsdóttur, þegar þau hófu byggingu húss síns í Skerjafirði í lok sjötta áratugarins. Þá voru fá hús í Skerjafirði og fjölgaði þeim ekki fyrr en nýtt skipulag hafði verið samþykkt hjá Reykjavíkurborg. Um sama leyti hófum við að reisa okkur parhús þar í nágrenninu, ásamt Svölu Thorarensen og Reyni Sigurðssyni, systur, mági og svila. Hófst strax kunningsskapur og vinátta milli okkar allra og þeirra hjóna, sem hélst alla tíð. Ýmis mál varðandi byggingar okkar þurftum við að leysa í sameiningu, eins og td. vegalagningu, vatnslögn og holræsi. Allt gekk það að óskum og styrkti fljót og góð kynni.
Í febrúarmánuði árið 1984 urðu þau Jóhannes og fjölskylda hans fyrir því mikla áfalli að Dedda (Viktoría) andaðist skyndilega, þegar þau hjónin voru á ferðalagi í útlöndum. Þetta var gríðarlegt áfall. Dæturnar þrjár voru þá enn á skólaaldri, en sonur þeirra, Kolbeinn, starfaði hjá Flugleiðum. Dedda var heimavinnandi húsmóðir og hafði ásamt Jóhannesi búið fjölskyldunnni afar fallegt og notalegt heimili og kom það að mestu í hennar hlut að ala börnin upp og annast þau, þar sem eiginmaðurinn var oft langdvölum í útlöndum vegna starfs síns. Fórst henni það ákaflega vel úr hendi og eru öll þeirra börn góður vitnisburður þess.
Við áttum margar góðar stundir saman, nágrannarnir og frumbyggjarnir í Skerjafirði, og vænt þótti okkur um það þegar Jóhannes hringdi og spurði hvort hann mætti ekki bjóða okkur í haugdrykk. Þeir hefðu gjarnan mátt verða fleiri og alltaf var hófsemin í fyrirrúmi.
Jóhannes var meðal fyrstu atvinnuflugmanna Íslendinga og hóf fljótlega að starfa hjá Loftleiðum, sem þá voru að hasla sér völl í millilandaflugi Íslendinga. Hann tók þátt í þeirri uppbyggingu og þróun, nokkurn veginn frá upphafi. Hann lagði sig allan fram, eins og aðrir starfsmenn fyrirtækisins þurftu að gera, til að skapa það stórveldi í íslenskum rekstri, sem Loftleiðir síðan urðu. Hann var alla tíð flugmaður og síðan flugstjóri og stjórnaði öllum gerðum flugvéla hjá Loftleiðum og síðan Flugleiðum. Hann naut mikils álits meðal flugstjóra. Hann var gætinn og nákvæmur og bar hag félagsins fyrir brjósti. Einnig gegndi hann trúnaðarstörfum fyrir það, sat m.a. í stjórn þess í mörg ár. Þegar við þurftum að ferðast flugleiðis til útlanda, reyndum við ævinlega að haga því þannig, að Jóhannes sæti við stjórnvölinn - þá var ekkert að óttast.
Jóhannes var vel lesinn maður í bókmenntum. Hann hafði gaman af ljóðalestri og fór oft með heilu kvæðin utanbókar ef því var að skipta. Tómstundir átti hann ekki margar, en naut þess, eftir að hann hætti flugi, að ferðast til fjarlægra landa, bæði til að heimsækja kunningja og sjá eitthvað nýtt.
Með þessum orðum kveðjum við Jóhannes Markússon og minnumst eiginkonu hans og þökkum þeim góða og trygga samfylgd.

Alma og Bjarni.

Elsku afi minn.

Nú ertu floginn frá okkur. Þegar pabbi hringdi og sagði að þú værir orðinn mjög veikur var það svo óraunverulegt. Ég hugsaði með mér, afi minn getur ekki verið mikið veikur af því að þú varst alltaf svo hraustur og í góðu formi. Ég hélt að þú værir ódauðlegur. En að einu leyti ertu ódauðlegur þó að þú sért farinn - minning þín mun alltaf lifa með okkur barnabörnunum og börnunum þínum. Minningarnar eru óteljandi margar og sterkar. Það erfiðasta í þessu var að sjá þig svona veikan, þú sem varðst aldrei nokkurn tíma veikur. Þú varst alveg einstakur maður og naust virðingar hjá öllum sem þekktu þig. Sagt er að ungt fólk beri ekki virðingu fyrir eldra fólki, það er ekki rétt í mínu tilfelli því að þú naust allrar minnar virðingar. Ég er alveg ólýsanlega stolt af því að vera þitt fyrsta barnabarn. Þú varst mikill og merkilegur maður í lífi margra og í flugsögu Íslands. Þér fannst svo gaman að ferðast en þú stoppaðir stutt á hverjum stað. Einnig hafðir þú svo gaman af því að kenna bæði fullorðnum og börnum rétta íslensku og það gerðir þú mjög vel. Enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur, það á vel við þegar ég er að kveðja þig. Jarðaförin þín var svo falleg - þú fékkst fullkomið flugveður þann dag. Nú er kominn tími til að kveðja þig afi minn. Þín verður sárt saknað og minning þín mun lifa að eilífu. Ég elska þig og sakna þín.

Þín

Vilborg Hrund Kolbeinsdóttir.

 

Jóhannes Markússon flugstjóri fæddist í Reykjavík 9. september 1925. Hann lést á Landspítalanum við Hringbraut 29. september 2000.