Þú ert hér

 

 

Útförin

Útför er kveðjuathöfn samfélagsins. Við útfarir sýnir fólk hinum látna þakklæti sitt og virðingu og aðstandendum samúð.

Athöfnin

Útför getur verið tvenns konar:

  1. Greftrun/jarðarför. Að lokinni útfararathöfn er kistan borin til grafar og jarðsett í kirkjugarði eða óvígðum reit. 
  2. Bálför. Að lokinni útfararathöfn er kistan brennd og aska hins látna sett í duftker sem ýmist er jarðsett í duftreit, ofan í leiði eða öskunni dreift.

Útför getur ekki farið fram nema staðfesting sýslumanns á viðtöku dánarvottorðs liggi fyrir.

Þegar útför fer fram í kyrrþey eru aðeins nánustu aðstandendur og vinir viðstaddir. Yfirleitt er ekki tilkynnt um andlátið opinberlega fyrr en að lokinni útför.

Útfarir á vegum þjóðkirkjunnar fara fram í samræmi við helgisiðabók og handbók íslensku kirkjunnar. Útfarir í þéttbýli og strjálbýli eru í grundvallaratriðum með svipuðu sniði, í samræmi við hefðir. Hefðbundin útför kristins manns gæti samkvæmt Handbók kirkjunnar farið fram sem hér segir: 

 

  • Forspil, leikið á orgel og/eða önnur hljóðfæri. 
  • Bæn. 
  • Sálmur. 
  • Ritningalestur. 
  • Sálmur eða tónlistarflutningur. 
  • Guðspjall. 
  • Sálmur eða tónlistarflutningur. 
  • Minningarorð. 
  • Sálmur, einsöngur, einleikur eða upplestur. 
  • Bænir. 
  • Faðir vor. 
  • Sálmur eða tónlistarflutningur. 
  • Moldun - fer ýmist fram í kirkju eða kirkjugarði. 
  • Sé moldað í kirkju fylgir sálmur og síðan blessun. 
  • Verði moldað í kirkjugarði fylgir aðeins blessun. 
  • Eftirspil og útganga. 
  • Þegar um útfarir þeirra sem tilheyra öðrum trúfélögum er að ræða, gilda siðir og venjur viðkomandi trúfélags. 
  • Borgaraleg útför fer fram án þátttöku prests eða annars fulltrúa kirkjunnar. 
  • Ef hinn látni tilheyrði ekki neinu trúfélagi er það aðstandenda að ákveða hvernig athöfn er háttað.

 

Greftrun eða bálför

Jarðsetja á kistur látinna í merktum grafreit eða vígðum kirkjugarði samkvæmt lögum. Allir kirkjugarðar í notkun eru vígðir. Í Gufuneskirkjugarði eru reitir ætlaðir öðrum trúfélögum og einnig óvígður reitur ætlaður þeim sem ekki vilja hvíla í vígðri mold.

Duftker eru annað hvort jarðsett í sérstökum duftgarði í Gufuneskirkjugarði eða Fossvogskirkjugarði eða ofan í legstaði með leyfi rétthafa leiðis.

Heimagrafreitir eru á ýmsum stöðum á landinu og þar sem þeir eru í notkun má jarðsetja. Ekki er gert ráð fyrir að aðrir fái þar leg en einstaklingar úr fjölskyldu þess sem leyfi hefur fyrir heimagrafreitnum. Lög heimila ekki að teknir séu upp nýir heimagrafreitir.

Gildandi lög heimila að ösku sé dreift yfir öræfi og sjó, en sérstakt leyfi þarf frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti.

Allar grafir eru friðaðar í 75 ár. Hægt er að framlengja friðun sé þess óskað.

Upplýsingar um kirkjugarða, duftreiti og heimagrafreiti á landinu má finna á vef Kirkjugarðasambands Íslands.


Greftrun - jarðarför

Þegar um greftrun/jarðarför er að ræða er kista oftast borin úr kirkju/húsi í lok útfarar af ættingjum og/eða vinum. Kistuna bera sex til átta líkmenn.

Kistu er komið fyrir í líkbíl sem fer fyrir líkfylgd aðstandenda og vina í kirkjugarð. Öllum er frjálst að fylgja kistu í garð, nema annað sé sérstaklega tilgreint.

Kista er borin úr líkbíl af líkmönnum og látin síga í gröf. Prestur moldar og fer með bæn. Síðan kveðja aðstandendur og vinir hinn látna. Við kristna útför er venja að gera krossmark yfir gröfina þegar gengið er framhjá.

Blóm og kransar fylgja kistu úr kirkju og eru sett til hliðar við gröf meðan á kveðju í kirkjugarði stendur. Þegar búið er að ganga frá gröf eru blóm og kransar sett ofan á leiðið.

Við greftrun/jarðarför látinna sem tilheyra öðrum trúfélögum er farið eftir siðum og venjum viðkomandi trúfélags.


Bálför

Þegar um bálför er að ræða er kista ekki flutt í kirkjugarð að útfararafhöfn lokinni, heldur í Bálstofuna í Fossvogi.

Vottorð lögreglustjóra/sýslumanns þarf að vera fyrir hendi áður en bálför fer fram. Útfararstofum eða þeim sem sjá um bálförina ber að afla vottorðs. Ennfremur þarf að liggja fyrir skrifleg yfirlýsing hins látna um að það sé vilji hans að bálför fari fram, eða staðfest yfirlýsing aðstandenda um að þeim hafi verið kunnugt um vilja hans.

Allir geta skrifað undir yfirlýsingu um bálför á eyðublöð sem fást hjá skrifstofu Kirkjugarða Reykjavíkur, eða á vef þeirra. Tilskilinna leyfa er þá aflað og óskin skráð hjá Bálstofunni.

Oft líða einhverjir dagar milli útfarar og bálfarar. Samkvæmt alþjóðlegum siðareglum bálstofa er ekki heimilt að aðstandendur séu viðstaddir þegar bálför fer fram. Aðstandendur ákveða í samráði við útfararstofu hvenær duftker er jarðsett. Það skal þó gert innan árs.

Aðstandendur kjósa oft að prestur sé viðstaddur jarðsetningu duftkers. Hann flytur þá bæn og blessunarorð. Hvort sem prestur er viðstaddur eða ekki ber að tilkynna honum að duftker skuli jarðsett, þar sem honum ber að skrá það í kirkjubók og senda tilkynningu til Þjóðskrár um hvar duftker er jarðsett.

Þegar um bálför látinna sem tilheyra öðrum trúfélögum er að ræða er farið eftir siðum og venjum viðkomandi trúfélags.


Aðrar leiðir

Borgaraleg útför

Borgaraleg útför fer fram án prests eða annars fulltrúa trúfélags og eru trúarleg tákn og athafnir við útförina óþarfar.

Kirkjur, kapellur og bænhús þjóðkirkjunnar eru opnar fyrir borgaralegri útför, að fengnu samþykki sóknarprests. Borgaralega útför má einnig gera frá félagsheimilum, öðrum samkomuhúsum eða heimilum.


Kveðjuathöfn – minningarathöfn

Kveðjuathöfn er útför þegar hún til dæmis fer fram á höfuðborgarsvæðinu og kista síðan flutt út á land til greftrunar.

Kveðjuathafnir eru einnig oft haldnar til minningar um látna, ýmist í heimahúsum, á vinnustöðum, samkomuhúsum og í kirkjum.

Minningarathöfn er haldin þegar hinn látni hefur verið grafinn fjarri heimahögum sínum til dæmis í útlöndum eða lík hefur ekki fundist. Í flestum kirkjugörðum eru minnismerki eða minningarreitir þar sem aðstandendur þeirra sem grafnir eru annarsstaðar eða hafa ekki fundist geta minnst hins látna.


Útför trúlausra

Ef hinn látni hefur ekki tilheyrt neinu trúfélagi, ákveða aðstandendur hvernig útför er háttað. Hinn látni er til dæmis fluttur beint úr líkhúsi í kirkjugarð, duftreit eða til öskudreifingar á öræfum eða yfir sjó.

Útför trúlausra getur einnig farið fram í kyrrþey en síðan er haldin kveðjuathöfn.


Siðir til sveita

Útfararsiðir til sveita eru í nokkru frábrugnir því sem gerist í þéttbýli. Þegar haldin er húskveðja er hinn látni kvaddur á heimili sínu. Hans er minnst og sungnir sálmar áður en haldið er til kirkju.

Oft er kista flutt til kirkju daginn áður en útför fer fram. Einni klukku er hringt meðan kista er borin í kirkju, ljós kveikt og látin lifa um nóttina.

Stundum þegar kista er flutt heim í sveit til útfarar, er numið staðar þar sem sér yfir byggðina, eða heima á bænum þar sem hinn látni bjó, áður en haldið er til kirkju.

Þegar kista er borin úr kirkju í garð var áður fastur siður að bera kistuna sólarsinnis umhverfis kirkjuna, víða eimir eftir að þessum sið.

Kista er aldrei borin til vinstri þegar komið er út úr kirkju, jafnvel þó gröfin sé sunnan við kirkjuna, heldur ávallt til hægri, norður- og austurfyrir til suðurs.

Víða tíðkast að þegar kista hefur verið látin síga í gröf og búið er að molda fari söfnuðurinn aftur inn í kirkju þar sem sunginn er síðasti sálmur eða ættjarðarlag.


Vert að skoða

Listi dóms- og kirkjumálaráðuneytis yfir þá sem hafa leyfi til að starfrækja útfararþjónustu  
Kirkjugarðar Akureyrar   
Kirkjugarðar Reykjavíkur  
Kirkjugarðasamband Íslands


Lög og reglugerðir

Lög um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu  
Reglugerð um dreifingu ösku utan kirkjugarðs  
Reglugerð um kirkjugarða  
Reglugerð um kistur, duftker, greftrun og líkbrennslu

Stuðst var við texta og krækjur af island.is  1. desember 2007

 

Byggir á Summit vefstýrikerfinu frá IGM ehf. www.igm.is